30/03/13

Nieuw boek neemt het op voor soevereine ontwikkeling en tegen 'grondstoffenjagers'

Transnationale mijnbedrijven hebben maar één doel: zo snel mogelijk zo veel mogelijk en zo goedkoop mogelijk grondstoffen uit een land weghalen. Simplistisch? Niet volgens dit nieuwe boek.

Een boek schrijven over grondstoffen is niet zonder risico. Men kan zich afvragen of er nog iets nieuws over te vertellen valt. Dat mijnbedrijven vaak weinig ethisch, sociaal of ecologisch te werk gaan is geen geheim. Dat het Internationaal Muntfonds (IMF) en de Wereldbank in ontwikkelingslanden vaak andere belangen dienen dan die van het land dat ze ‘ter hulp’ schieten, is evenzeer niet nieuw. Ook dat Westerse regeringen eerder hun eigen bedrijven verdedigen, dan de belangen van een ontwikkelingsland, zal weinig mensen verbazen.

Al deze elementen komen onvermijdelijk terug in Grondstoffenjagers van journalist Raf Custers.[1] De details van hoe dit juist gebeurt en de impact ervan op de lokale bevolking worden vaak met een pijnlijke precisie beschreven. Maar de voornaamste kracht van Raf Custers’ boek ligt ergens anders. Het is geen losse opsomming van feiten. Het geeft context en een internationaal perspectief.

Transnationale mijnbedrijven hebben maar één doel: zo snel mogelijk zo veel mogelijk en zo goedkoop mogelijk grondstoffen uit een land weghalen. Het klinkt bijna simplistisch, maar dat is wel wat Custers met zijn cijfers illustreert. In Mali bijvoorbeeld slaagden mijnbedrijven erin om in iets meer dan een decennium de goudmijnen van het land over hun hoogtepunt heen te halen. De productiepiek werd bereikt in 2006. De Malinese regering zag weinig van de opbrengst. Milieunormen bestonden niet.

Grondstoffenjagers toont ook dat transnationale bedrijven op hun plundertochten niet alleen staan. Om hun doelen te realiseren kunnen ze rekenen op een serie internationale instellingen, zoals het beruchte koppel IMF-Wereldbank. De Wereldbank hielp de Malinese staat dermate ‘afslanken’ dat deze laatste niet eens meer weet hoeveel goud er nu juist geproduceerd werd. In Ivoorkust moest de nationale inkoopdienst voor cacao eraan geloven, zodat cacaoprijzen gingen schommelen, kleine boeren hun vast inkomen verloren en grote opkopers de markt overnamen.

Grondstoffenjagers is echter geen aanklacht of zwartboek gericht tegen deze of gene antipathieke transnationale onderneming of personaliteit. Het is zoals gezegd ook geen losse opsomming van interessante maar verder snel vergeten feiten. Het gaat om een aanklacht tegen een internationaal systeem waarbij een rol is weggelegd voor zowel mijnbedrijven als USAID, zowel de Canadese regering als de Europese Commissie. Een internationale oorlog om grondstoffen woedt. Niet zozeer omdat men bang is dat de auto’s straks stil vallen, maar wel omdat men in de wereldwijde concurrentiestrijd winsten moet garanderen, productiekosten laag moet houden, concurrenten wil controleren of, zoals de VS en EU tegenover China, vermijden dat nieuwe mogendheden zich onafhankelijk ontwikkelen.

Custers schreef geen eenzijdig Noord-Zuid verhaal. Het boek beschrijft hoe ontwikkelingslanden, die hier vaak als passieve of corrupte slachtoffers worden getoond, actief naar alternatieve wegen van ontwikkeling zoeken. Er is de bijzondere manier waarop de Boliviaanse staat van Evo Morales probeert te garanderen dat natuurlijke rijkdommen als lithium de bevolking te goede komen. En ook de Democratische Republiek Congo lanceerde een herzieningsprocedure om te kijken of Congo überhaupt enig voordeel haalt uit de bestaande mijncontracten. Na twee jaar waren dertig contracten heronderhandeld en twintig geannuleerd.

De auteur schreeuwt het uit: opdat nationale rijkdommen de natie ten goede komen is soevereiniteit een absoluut noodzakelijke basisvoorwaarde. Ieder land en volk moet het recht hebben zijn eigen grondstoffen uit te baten.

 

[1] Raf Custers, Grondstoffenjagers, EPO, Antwerpen, 2013, 264 p. ISBN 9789491297427. Te bestellen bij uitgeverij EPO.

 

Een uitgebreidere versie van deze recensie verscheen eerder in het tijdschrift Marxistische Studies, Nr. 101, januari-maart 2013, www.marx.be

6293 keer gelezen