BLOG

07/03

De WHO door de bril van een nieuweling: wat is de rol van het middenveld bij mondiale gezondheidsbeslissingen?

Aletha Wallace nam in januari 2017 deel aan de 'World Health Watch', een initiatief van de People's Health Movement. Dit initiatief maakt het mogelijk dat gezondheidsactivisten uit alle windstreken vergaderingen van de Wereldgezondheidsorganisatie nauwgezet volgen. Een impressie van haar indrukken in Genève.

Gezondheid is een kwestie van geopolitiek. Wil je verandering, dan moet je de technische processen achter de beslissingen begrijpen.

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) brengt de zogenaamde ontwikkelde en de ontwikkelingslanden om de tafel rondom de belangrijkste gezondheidsvraagstukken. Denk aan de universele toegang tot gezondheidszorg en medicijnen en aan de vraag hoe we op epidemieën reageren. WHO-vergaderingen worden omgeven door diplomatie, lobbywerk en gevoelige besluitvormingsprocessen. 'Macht' speelt overal een rol. Denk maar aan wie de macht heeft om de agenda te bepalen, welke gezondheidsinterventies prioriteit krijgen en wie keuzes van en over anderen kan beïnvloeden. Vooral de rijke landen komen goed voorbereid naar hier om beslissingen naar hun eigen hand te zetten. Die mogen natuurlijk niet indruisen tegen het belang van hun instellingen en bedrijven.

Topberaad en bijeenkomsten van het maatschappelijk middenveld

Voor een nieuweling komt de WHO over als een chaos. Technische termen, observaties, rapportages... de documenten van de Executive Board, het uitvoerend orgaan van de WHO, staan boordevol technische terminologie. Ik heb in Genève deelgenomen aan een G2H2-bijeenkomst, de Geneva Global Health Hub. Dat is een groep maatschappelijke organisaties die kennis deelt en pleit voor een democratischer en wereldomvattend gezondheidsbeleid. G3W heeft dit netwerk mee opgericht.

Maatschappelijke organisaties spelen een cruciale rol bij het versterken van de positie van de WHO in het wereldwijde gezondheidsbeleid, bij regelgeving en bij besluitvorming. Maar dit middenveld is geen blinde WHO-beschermheer. Via belangenbehartiging en mobilisatie waken ze over de WHO. Ze zien er op toe dat de WHO bij haar oorspronkelijke opdracht blijft. Dat betekent: zorgen voor universele sociale bescherming en gezondheidszorg, voor de aanwezigheid van publieke gezondheidssystemen en voor de toegankelijkheid van geneesmiddelen.

Een WHO-insider zei me: “Gezondheid is een kwestie van geopolitiek. Wil je verandering, dan moet je de technische processen achter de beslissingen begrijpen”. Welnu, de maatschappelijke organisaties hebben een brede expertise, begrijpen deze processen en weten hoe beslissingen over volksgezondheid en welzijn tot stand komen. Met dat in het achterhoofd volgen G3W, de People's Health Movement en andere maatschappelijke organisaties het werk van de WHO op de voet: zij zijn de waakhond en ze leveren kritische steun.

Wat voor soort WHO willen we?

Het maatschappelijke middenveld is bezorgd over de huidige hervorming van de WHO. Die was bedoeld om van donoren vertrouwen en meer geld te krijgen. Maar op een of andere manier brengt zij de organisatie in een financiële crisis: ze wordt alsmaar afhankelijker van particuliere fondsen en andere niet-statelijke actoren. Deze financiële crisis belemmert de WHO om adequaat te reageren op mondiale gezondheidsproblemen. De financiële stabiliteit en onafhankelijkheid van de WHO als mondiale beslisser moet in handen zijn van de lidstaten, van hun bereidheid dus om hun WHO-bijdrages al dan niet te verhogen. De WHO moet worden beschermd tegen belangenconflicten met de private sector.

Om dit te bereiken, ging het tijdens de G2H2-vergadering over de vraag: 'Wat voor soort WHO willen we eigenlijk? Wat moet het profiel zijn van haar nieuwe directeur?' Momenteel is de WHO op zoek naar een nieuwe directeur-generaal. In Genève kon ik tijdens de vergaderingen van de Executive Board van de WHO daar iets over meepikken.

Wat ik geleerd heb is het volgende. Mijn ideale WHO is onafhankelijk en handhaaft haar constitutionele opdracht met verve, wordt uit publiek geld gefinancierd en laat zich niet beïnvloeden door niet-statelijke actoren, ook niet door invloedrijke en rijke lidstaten. Ze moet haar agenda in alle onafhankelijkheid zelf vaststellen, ze moet vasthouden aan haar waarden en ze moet het beginsel van “gezondheid voor iedereen” hoog houden. De directeur-generaal moet beschikken over tact en scherpzinnigheid, moet onverschrokken zijn en moet bovenal een respectabele netwerk hebben van mensen met een vooraanstaande ethische achtergrond en een moedige drive om zijn of haar doel te bereiken. De WHO-missie moet gericht zijn op de nabije toekomst en vrij van elk eigenbelang.

De verkiezingsprocedure van een nieuwe kandidaat directeur-generaal gaat door. De middenveldorganisaties hopen dat de keuze leidt tot veranderingen in het mondiale gezondheidsbeleid. Hoe dan ook, we houden de WHO in de gaten!

2254 keer gelezen