BLOG

23/07

Microkrediet duwt Filipijnse slachtoffers van tyfoon Haiyan verder in de armoede

Na de tyfoon in de Filipijnen eind 2013 sloten vele slachtoffers wanhopig leningen af bij microkrediet instellingen. De nationale regering maakt 8 maand na de tyfoon nog steeds geen werk van haar herstelprogramma. Ondertussen maken veel commerciële microkrediet-instellingen het leven zeer moeilijk voor de leners. Ze zijn eerder uit op het innen van de terugbetalingen dan de slachtoffers te helpen bij de heropbouw.

Ik lig ’s nachts wakker omdat ik niet weet wat ik mijn kinderen de volgende dag moet te eten geven. Mijn kinderen gaan vaak naar school zonder eten of geld. Hun schoolgerief heb ik allemaal betaald met een lening.

Na de tyfoon, nu slachtoffer van microkrediet

 

Voor Perla zijn dit de moeilijkste tijden uit haar leven. Haar huis van bamboe en gegalvaniseerd ijzer staat op instorten. Acht maanden na de tyfoon moeten zij en haar man nog altijd zoeken naar het geschikte materiaal om hun huis te herstellen, want de hulp van de regering bereikt hen niet. Maar dit is nu eigenlijk nog het minste van haar zorgen.
 
Waar ze zich het meeste zorgen over maakt is hoe ze aan het geld kan raken om haar lening aan een microkrediet instelling terug te betalen. Door de afwezigheid van overheidssteun, schieten de microkrediet instellingen in de gebieden die getroffen zijn door Haiyan als paddenstoelen uit de grond. Ze bieden leningen aan aan de overlevenden om hen zogenaamd te helpen om alles te herstellen na de ramp.  

Zoals de meeste van haar buren in Barangay Culajao, Roxas City ( Roxas City ligt in het noordoostelijke punt van het eiland Panay in West Visayas), heeft Perla een microkrediet afgesloten. Zij en haar buren halen hun inkomsten voornamelijk uit de oester- en mosselvangst. Toen Haiyan over hun dorp raasde, vernielde het de infrastructuur voor de vangst volledig. Omdat er een totaal gebrek is aan overheidssteun, moesten de meeste inwoners een beroep doen op microkrediet om te kunnen voldoen aan hun dagelijkse noden.

 

Werken om schulden te betalen

Bij Perla is het duidelijk dat ze haar lening niet kan afbetalen, maar de microkrediet verstrekker zet haar nu onder druk.
"Ik weet niet waar ik het geld moet vandaan halen. Het inkomen dat mijn man haalt uit de verkoop van ijsjes, is nog niet voldoende om eten te kopen", zegt Perla. "Ik lig ’s nachts wakker omdat ik niet weet wat ik mijn kinderen de volgende dag moet te eten geven. Mijn kinderen gaan vaak naar school zonder eten of geld. Hun schoolgerief heb ik allemaal betaald met een lening.” 

De meeste vrouwen in het dorp maken hetzelfde mee. "We leven allemaal met schulden. Het grootste deel van wat we per dag verdienen gaat als afbetaling naar het microkrediet", zegt Mary Krisia, een vriendin van Perla.

Het is zeker niet overdreven om te zeggen dat zij werken om hun schulden af te betalen. Gezondheidsproblemen zijn nog groter geworden omdat er geen geld meer is voor medicijnen of een bezoek aan de dokter wanneer ze ziek zijn.

 

De belofte van het microkrediet

Microkrediet instellingen verstrekken kleine leningen aan mensen die normaal niet in aanmerking komen voor een lening bij een bank. Ze krijgen die leningen om hun ondernemerschap te ondersteunen. De meeste begunstigden van microkrediet zijn vrouwen, ongeveer 95% van de leners zijn vrouwen. Het wordt beschouwd als een innovatief financieel instrument dat de armoede kan bestrijden, voornamelijk op het platteland. 

Veel microkrediet instellingen volgen het principe van de Grameen bank, een microkrediet instelling die een Nobelprijs voor de vrede heeft gewonnen. Zij geven kleine leningen aan de armen, zonder een onderpand te vragen. De meeste instellingen maken gebruik van groepsleningen en ze gebruiken de druk binnen de groep om er zeker van te zijn dat de leners hun afbetalingen gedisciplineerd blijven afbetalen. Zo bouwen ze een goede kredietwaardigheid op. Maar meer en meer mensen beginnen zich af te vragen of microkrediet wel effectief is om mensen uit de armoede te loodsen.

 

Zo gaat het er aan toe in Culajao:

 

Een makelaar trekt naar het dorp en praat (meestal met vrouwen) over microkrediet, het doel en de resultaten die het wil bereiken, diegenen die beslissen om een lening aan te gaan, wordt gevraagd om groepen van 5-10 leden te vormen. Een gemiddelde lening in Culajao is 5 000 Filipijnse peso (85 euro) per individuele lener, met een interest van 20% voor een periode van zes maand. De normale duur van een lening is zes maand en gedurende periode betaalt elke lener 250 Filipijnse peso (4,30 euro) per week. Daar komt nog 50 peso bij voor het verplichte spaarplan, het geld dat door de instelling wordt gebruikt om aan anderen te lenen. Alvorens de lening wordt goedgekeurd, moet elke lener 250 peso geven voor het verplichte spaarplan en voor andere kosten. Het geld voor het verplichte spaarplan wordt teruggegeven wanneer de volledige schuld is afbetaald.

Tijdens de duur van de lening organiseert de instelling verschillende opleidingen zoals het bereiden van eten, veeteelt, het maken van zeep,… Deze opleidingen zijn duidelijk niet gebaseerd op behoeften van de leden en negeren ook de mogelijkheden en noden van de lokale markt. Een lener die een opleiding niet kan volgen, moet een boete van 200 peso (3,40 euro) betalen. 

Als een lener zijn aflossing niet kan betalen, staat de groep in voor de terugbetaling. In veel gevallen sluiten mensen die het geld niet hebben om hun lening af te betalen, vaak leningen af bij andere microkrediet instellingen. Het is niet ongebruikelijk dat één lener verschillende leningen heeft lopen bij meerdere microkrediet bedrijven, waardoor ze in wat critici van microkrediet de “schuldenval” noemen, lopen.

 

Van non-profit naar winstbejag

In de loop der jaren is de focus van de microkrediet instellingen verschoven van een  poging om de armen te helpen uit de armoede te raken, naar een bedrijfstak die gericht is op het maken van winst. Dit heeft geleid tot het ongecontroleerd aanrekenen van huizenhoge interestvoeten. Wat dan weer tot gevolg had dat veel instellingen zich eerder toeleggen op het innen van de aflossingen, dan dat ze de leners bijstaan bij het uitbouwen van hun bedrijfje.

In het geval van Perla is het duidelijk dat het microkrediet de levensomstandigheden van haar familie slechter heeft gemaakt na de doortocht van Haiyan.

Onlangs heeft een microkrediet instelling zijn leners, die allemaal slachtoffers waren van de tyfoon, een lening van 10 000 peso (170 euro) aangeboden. Het bedrijf bood echter geen geld aan, maar bouwmaterialen, zoals ijzeren dakbedekking, hout, nagels en andere zaken. De terugbetaling zal vijf jaar duren en na die vijf jaar moeten de leners het volledige bedrag hebben terugbetaald plus een interest van 15 000 peso (257 euro), dat is een interest van 10% per jaar. Sommige leners hebben opgemerkt dat de materialen te duur waren, maar ze wanhopig, en moesten de lening wel aangaan.

“Ze geven ons geen keuze in verband met hoe en waar we het geld uitgeven, maar wat kunnen we er aan doen? We hebben echt geen keuze”, zegt een lener.

 

Het gevaar van de kredietval

Verschillende studies hebben aangetoond dat microkrediet de armoede niet vermindert, maar integendeel,  sommige gemeenschappen in een kredietval heeft gelokt. Terugbetalingsproblemen leiden tot extreme vernederingen en in het ergste geval zelfs tot zelfmoord, zoals in een Indische provincie waar een 200 zelfmoordgevallen gelinkt konden worden aan het niet terug betalen van microkrediet leningen. Critici stellen dat microkrediet armoede niet kan verhelpen, omdat het niets doet aan de oorzaken van de armoede.

Susan Feiner en Drucila Baker toonden in hun onderzoek, “A Critique of Microcredit: Microfinance of Women’s Poverty”, aan hoe microkrediet het neoliberalisme bevestigt:

“Neoliberale instellingen als de Grameen Bank en gelijkaardige instellingen hebben geen enkele invloed, omdat microkrediet instellingen de structurele toestand van de globalisatie, zoals verlies van land, de privatisering van essentiële openbare diensten, of besparingen in gezondheidszorg en onderwijs, niet veranderen. Dit zijn net factoren die de armoede bij vrouwen veroorzaken in ontwikkelingslanden. Waarom promoten nationale regeringen en internationale instellingen dan het microkrediet, waarbij ze het werk van vrouwen in informele sectoren aanmoedigen?

 

Op naar een alternatief

Microkrediet past, als armoedebestrijdingsplan, perfect in de ideologie die armoede als een individueel probleem beschouwt en dus de verantwoordelijkheid om dit op te lossen niet legt bij regeringen, beleidsmakers of bankdirecteurs, maar wel bij de arme vrouwen zelf.

Microkrediet programma’s doen niets aan de structurele problemen die de oorzaak zijn van armoede.

Ze stellen ook dat microkrediet de coöperatieven die de mensen zelf oprichten niet kan vervangen, want die coöperatieven zijn opgericht met het idee dat de mensen zelf weten wat het beste is voor hen en waarin ze samenwerken om die doelen te bereiken. Die coöperatieven willen de betrokkenheid van de mensen versterken en zo creëren ze ook sterkere gemeenschappen.  
 

Het succes van de coöperatieve in Talang-An

Een goed voorbeeld is de coöperatieve die is opgericht, net na tyfoon Haiyan, door een vereniging van vissers in het kustdorpje Talang-An, in de stad Panay (een stad die vlakbij Roxas City ligt). De coöperatieve strijdt momenteel tegen landroof door een lokale landeigenaar die beweert de eigenaar te zijn van de kuststrook en die hen nu met geweld probeert te verdrijven. De landeigenaar zou de kuststrook willen omvormen tot een vakantiepark en een winkelcentrum. De bewoners besloten om de coöperatieve op te richten om hun samenwerking te versterken in hun strijd tegen de landroof. Dankzij de hulp van verschillende organisaties zoals G3W-partner Gabriela en Pamalakaya (een nationale organisatie voor vissers) konden ze zes boten en verschillende opslagruimtes kopen voor de visvangst.

Dankzij de coöperatieve kunnen de leden hun vis onmiddellijk op de markt verkopen zonder eerst via tussenpersonen, die een zeer lage prijs geven voor de vis, te moeten passeren. Een groot deel van de opbrengst zal worden gebruikt in hun strijd tegen de landroof. Een van hun plannen is om een barricade op te werpen indien de landeigenaar zou beslissen om met bulldozers de huizen te vernietigen.

“Terwijl we de barricade bemannen, zullen anderen gaan vissen en de vis verkopen om zo in ons levensonderhoud te voorzien tijdens de strijd,” zegt Jona Begelan, een lid van Gabriela en een van de leiders van de organisatie.

Een ander deel van de opbrengst zal worden gebruikt in de heropbouw van de huizen die compleet werden vernietigd door de tyfoon Yolanda. “We willen diegene die het land wil stelen, laten zien dat we het gebied niet willen verlaten,” voegt ze er aan toe.

De coöperatieve geeft de mensen dus de middelen om zichzelf te organiseren en om op hun eigen sterkte te vertrouwen om economisch onafhankelijk te worden en om politieke acties te beginnen die hun zaak verder helpt en om te vechten voor hun rechten.

 

Mogelijke oplossing in de strijd tegen ongelijkheid

Coöperatieven voorzien ook opleidingen, niet om de inkomsten voor de leden te verhogen, maar eerder om hen bewust te maken van hun verantwoordelijkheden, zoals het duurzaam gebruik van natuurlijke grondstoffen en het aanpakken van milieuproblemen. Coöperatieven geven hun leden een stem bij het nemen van beslissingen en zetten hen aan om acties te ondernemen bij problemen die hun rechten en levensonderhoud aanbelangen. Het is dus niet ongewoon dat mensen protesteren tegen zaken zoals mijnbouw op grote schaal of landroof voor commercieel gebruik.

Coöperatieven zoals diegene van Talang-an zorgen dus niet enkel voor duurzame economische groei, maar ook voor sociale veranderingen. In tegenstelling tot microkrediet zetten coöperatieven hun leden ertoe aan om zelf hun eigen ontwikkeling in handen te nemen. De leden denken ook niet alleen maar aan hun eigen welvaart maar ook aan die van anderen. Coöperatieven zijn dus een belangrijk wapen om ongelijkheid te bestrijden.

Terwijl dit artikel wordt geschreven is Gabriela begonnen om ook een programma op te zetten in het dorp van Perla en zal het projecten, zoals het herstellen van de oester- en mosselbanken, opzetten en het zal ook de bevolking financieel steunen om hen te helpen opnieuw te beginnen. Zoals in de coöperatieve in Talang-an zal de organisatie het programma beheren en zal, via samenwerking en onderlinge hulp tussen de leden, ervoor zorgen dat het programma succesvol wordt uitgebouwd. Met dit programma krijgen Perla en haar buren nieuwe hoop om uit de kredietval van het microkrediet te raken.

 

Bronnen:

1. http://www.bbc.com/news/business-11664632

2. http://noorimages.com/feature/philippines/

3. http://en.wikipedia.org/wiki/Grameen_Bank

4. http://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052970203918304577242602296683134

5. http://www.imow.org/economica/stories/viewStory?storyId=3693

6. http://www.ifad.org/media/events/2014/cooperatives.htm

 

11493 keer gelezen