BLOG

02/05

People’s Health Assembly, Bangladesh: een impressie

Blog van Lise, dokter bij Geneeskunde voor het Volk

Een korte revisie: People’s Health Movement (PHM) is de beweging van grassroots activisten die voortvloeide uit de Alma Ata verklaring van 1978, het stokpaardje van mijn voormalige professoren Public Health. PHM zet de globale strijd voor de bepalingen geformuleerd bij de Alma Ata verklaring verder, met name de inzet op preventieve geneeskunde, betrokkenheid van de gemeenschap, en een integratieve en multisectoriële zorg: kortweg, het holistische ‘health for all’-principe. Deze gaan hand in hand met de universele verklaring van de mensenrechten uit 1948 en de ‘Sustainable Development Goals’, ondanks hun beperkingen, rond gezondheid en welzijn uit 2015.

‘Weg met het neoliberalisme!’ was een vaak gehoorde conclusie gedurende de hele conferentie, want: ze leidt enkel tot ongelijke verdeling van welvaart. David Sanders stelde enkele te nemen maatregelen voor in een poging te komen tot de ‘Nieuwe Internationale Economische Orde’, een duurzaam globaal economisch systeem van eerlijke handel. Een hapklaar in de praktijk te brengen model als volwaardig alternatief ontbreekt echter. Of is eerlijke handel, met wederzijds voordeel, een contradictio in terminis? Om het met de woorden van Eduardo Galeano te stellen: ‘’Onderontwikkeling is het resultaat van ontwikkeling elders.’’ Hierbij morgen we niet uit het oog verliezen dat niet mens, maar de natuurlijke draagkracht de maat is voor het economisch systeem en haar limieten stelt aan het paradijs dat de mensheid in zijn dadendrang voor ogen heeft. ‘’We zijn het erover eens dat we een einde moeten maken aan het kapitalistisch systeem. De grootste moeilijkheid is ons een wereld zonder voor te stellen’’, aldus Gabriel Garcia, activist in de Chiapas regio van Mexico.

Voedsel, het echte goud der aarde

Farida Akthar uit Bangladesh, een van de getuigen tegen Monsanto op het grote proces in Den Haag in 2016, verdedigde het recht op ‘voedselsoevereiniteit’, een begrip dat beslissingsrecht en betrokkenheid van lokale gemeenschappen bij voedselproductie omvat. Ze legde verontrustende cijfers op tafel: zo’n 67% van de wereldwijde zadenmarkt is in handen van slechts 10 grote bedrijven, zoals Monsanto (dat nu onder Bayer valt). Tegelijk neemt de tabaksindustrie volop gronden over die voordien bestemd waren voor voedselgewassen, en vervuiling met nicotine maken deze gronden achteraf onbruikbaar voor voedselteelt.

Tijdens een getuigenis van een vereniging uit Bangladesh die de rechten van landloze boeren verdedigt, werd getoond hoe zij voor de aankoop van zaden (ook GGO’s) afhankelijk worden gemaakt van bedrijven en zo gedwongen zijn bij dezelfde bedrijven pesticiden aan te kopen die schadelijk zijn voor hun gezondheid. Als protest bouwden ze netwerken van boeren uit om onderling traditionele zaden te cultiveren en uit te wisselen. Lokale overheden beslisten onder invloed van boerengemeenschappen ook om in bepaalde regio’s het gebruik van pesticiden te verbieden. De boeren maakten de -mijns inziens terechte- opmerking dan een louter wetenschappelijke benadering van landbouw onmogelijk de eeuwenoude wijsheid en tradities kan vervangen, die van generatie op generatie werden doorgegeven. Een vergelijkbaar verhaal in de strijd voor voedselsoevereiniteit werd gebracht door leden van de MST-beweging in Brazilië, die rechten van landloze boeren verdedigt, onder andere door het bezetten en toe-eigenen van landbouwgronden aan diegenen die ze bewerken.

Het excuus van vele grote bedrijven, dat ze voedselzekerheid kunnen bieden in landen met onvoldoende productie, wordt van tafel geveegd door de niet te tolereren ecologische prijs die ervoor betaald moet worden. Als stelregel kan gelden: grootschalige landbouw creëert grootschalige problemen.

Planeten aarde

Eduardo Espinosa gaf de eerste plenaire sessie en, na een resem desastreuze foto’s van natuurrampen, de gevolgen van klimaatopwarming en vervuiling, vatte hij voor mij de hoofdlijn van dit congres goed samen: we hebben een nieuw ontwikkelingsmodel nodig, die het behoud van de natuurlijke omgeving centraal zet. Ook Fran Baum oordeelde dat de klimaatverandering het meest bepalend zal zijn voor gezondheid in de 21ste eeuw.

David Sanders maakte een duidelijk statement door te zeggen dat we er volgens wetenschappelijke berekeningen pas over welgeteld 200 jaar in kunnen slagen de ‘sustainable development goals’ te bereiken, als we ons huidig economisch systeem ongewijzigd laten. We moeten dan wel, ook volgens statistische berekeningen, op zoek naar in totaal 3.4 planeten aarde.

Een vertegenwoordigster van PHM Latijns-Amerika wijdde een kleine groepssessie aan ‘hoe het Latijns-Amerikaanse concept ‘buen vivir’ in de praktijk te brengen’. Het ethische basisprincipe van dit ‘buen vivir’ is respect voor alles wat leeft, en, gelijkaardig met oosterse levensvisies, het centrale idee dat alles één is en wij, mensen, slechts deel uitmaken van onze omgeving. De groep distilleerde tijdens het brainstormen alvast volgende adviezen.

Het wordt tijd om de antropocentrische visie en het centraal stellen van mensenrechten te overstijgen. We moeten het hebben over de niet te verzaken prioritaire mensenplicht om de natuurlijke omgeving en elkaar te respecteren. We moeten komaf maken met de vooruitgangsmythe, passen terug durven zetten en nadenken over ontgroei. We moeten doordrongen zijn van het idee dat méér technologie en méér wetenschap geen oplossingen zullen brengen. We moeten zowel onze eigen behoeften begrenzen als de technologie die nodig is om eraan tegemoet te komen, en op de juiste schaal leven. We moeten de binaire oppositie van onschuldige consument en schuldige producent of beleidsmaker, aan wie we onze eigen verantwoordelijkheid afstaan en zwarte pieten doorschuiven, herzien. We moeten de nodige zelfkritiek aan de dag leggen, en in de eerste plaats onszelf en ons eigen gedrag, ons eigen vastgeroest denken en oordelen opnieuw radicaal in vraag stellen en bijstellen.

Ik begin alvast met dat laatste.

 

146 keer gelezen