10/05/12

Dilemma's in Ontwikkelingshulp voor Gezondheidszorg

Opiniestuk van Kristof Decoster, politiek socioloog bij het Instituut voor Tropische Geneeskunde (ITG)

Op 29 april schreef Kristof Decoster, politiek socioloog werkzaam bij het Instituut voor Tropische Geneeskunde (ITG), in eigen naam een interessant opiniestuk getiteld “Oude en nieuwe dilemma's in de ontwikkelingshulp voor gezondheidszorg” voor Mo*. We halen er enkele punten uit die onze aandacht trokken.

Intellectueel eigendom

In de controverse ‘patenten en bescherming van intellectueel eigendom versus toegang tot medicijnen’, zijn de EU en Indië op dit ogenblik verwikkeld in handelsbesprekingen, die waarschijnlijk dit najaar afgerond worden. Het ziet ernaar uit dat die handelsbesprekingen de slinger zullen doen doorslaan richting intellectueel eigendom & patenten, al ontkent Karel De Gucht dat.
 
Wat er allemaal bekokstoofd wordt, is naar goeie gewoonte niet helemaal duidelijk, maar het lijkt er toch op dat Indië zijn reputatie als ‘apotheek van de wereld’ minstens voor een deel zal kwijtspelen. Het land heeft al een tijdje een cruciale rol in het toegankelijk maken van betaalbare medicamenten door de productie van generische medicijnen, met aidsremmers in Sub-Sahara Afrika als het meest bekende voorbeeld. In de EU-coulissen doet zich ondertussen het betere ‘Big Pharma’ lobbywerk voor, maar dat is in Indië eigenlijk niet anders, met nog een nationalistisch tintje erbovenop – Indische farmaceutische bedrijven die enkel de belangen van aidspatiënten in Afrika voor ogen zouden hebben, dat is een fabeltje, vrezen we. 
 
Over de oceaan danst de regering Obama op een even slap koord bij eigen handelsbesprekingen tussen de toegang tot medicamenten (een officiële doelstelling van ontwikkelingshulp voor gezondheidszorg, ook in de VS) en het beschermen van de eigen farmaceutische industrie. Doorgaans wint die laatste het pleit. Het blijft een moeilijke evenwichtsoefening, en in een geopolitiek snel evoluerende wereld geldt dat misschien nog meer dan vroeger. Nog een complicerende factor: in Afrika gaan stilaan stemmen op om zelf medicamenten te beginnen maken, en de eerste aanzet daartoe zie je al in een paar landen. 
 

De Wereldgezondheidsorganisatie en het Globaal Fonds

Over naar de financiële problemen bij de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en het Globaal Fonds ter bestrijding van aids, tbc en malaria dan. De oorzaken daarvoor zijn verschillend voor de twee instellingen, en dateren bij de WHO al van iets verder terug in de tijd (al zijn ze recent verergerd). Maar, zo las ik ergens, feit blijft dat het jaarlijks budget van de Wereldgezondheidsorganisatie niet hoger ligt dan dat van een gemiddeld Londens hospitaal. Samengevat, de WHO mag dan wel een wat bureaucratische organisatie zijn met tal van politieke intriges, ze is al een tijdje serieus “under-resourced”, en recent werd dus nog verder gehakt in het budget.
 
Als je gaat vergelijken met de bedragen die in de wereld aan defensie worden uitgegeven of de triljarden die centrale banken bijdrukken, om de economie aan de praat te houden (of toch te doen alsof), blijft het budget van de WHO duizelingwekkend laag. Idem dito voor de bedragen die het Global Fund tekort komt – een paar miljard dollar (op korte termijn), maximaal 10 miljard (als we het over de langere termijn hebben).
 

De fundamentele breuklijn

De belangrijkste uitdaging voor de ‘global health’ gemeenschap lijkt me tenslotte de volgende te zijn, de komende jaren. Gaan belangrijke global health actoren blijven aanschurken bij de groten van de aarde, in Davos bijvoorbeeld, om financiering los te weken voor global health issues die ongetwijfeld erg belangrijk zijn - want laat daar geen misverstand over bestaan, financieringstekorten leiden tot de dood van grote groepen mensen.
 
We denken dan aan financieringsmechanismen, foundations en instellingen als GAVI (een public private partnership dat zich inzet voor vaccinaties), de Gates Foundation, en, misschien tot voor kort, de Wereldbank. Of gaat de global health gemeenschap integendeel volop voor de paradigma-shift die broodnodig lijkt om de planeet op een duurzamere koers te zetten? De People’s Health Movement gaat voorop in die strijd, met de WHO een stukje verderop (Margaret Chan kan in haar betere momenten behoorlijk scherp uit de hoek komen). Op dit ogenblik zie je soms de aanzet daartoe in bredere global health middens, bv. bij het pleiten voor een nieuw verhaal over de strijd tegen niet-overdraagbare (chronische) ziektes, en suggereren van een noodzakelijke fundamentele transitie in de organisatie van de samenleving.
 
Een strategische keuze, waarbij veel heeft te maken met de visie die mensen hebben op die toekomst, en bijhorend optimisme of pessimisme. Het is ongetwijfeld zo dat ontwikkelingshulp voor gezondheidszorg in het Zuiden een succesverhaal is geweest tijdens het afgelopen decennium (zie bv. de vooruitgang die geboekt werd inzake sommige gezondheidszorg- millenniumontwikkelingsdoelen). Er zijn nogal wat mensen die denken dat we gewoon op die weg verder kunnen gaan– Charles Kenny (de optimist van Foreign Policy), is allicht de meest prominente vertegenwoordiger van die strekking – en dat het met de klimaatuitdaging wel zal meevallen, via een mix van technologie, groene & inclusieve groei, economische incentive-aanpassingen die de markt zullen stuwen naar meer duurzame technologie en efficiënter verbruik van resources, en zelfs financiële spitstechnologie die nu zou aangewend worden in functie van publieke goederen.
 
Deze stroming is ook de stroming die vaak schermt met economische argumenten, om te pleiten voor investeringen in gezondheidszorg. Als de uitdaging rond chronische ziektes niet worden aangepakt, zo luidt het bijvoorbeeld, zal de wereldeconomie er zoveel triljard bij inschieten, etc. Mensen als David Cameron liggen goed bij deze strekking – bijvoorbeeld wegens zijn inspanningen voor GAVI, de 0.7 % die het Verenigd Koninkrijk besteedt aan ontwikkelingshulp, etc.

Het is ook deze stroming die de harde politieke vragen doorgaans vermijdt, en die voor Occupy, Indignados etc. in het beste geval enige sympathie opbrengt, maar ook niet meer dan dat. En het is de stroming die het graag heeft over ‘value for money’, ‘focus op resultaten’, en streeft naar ‘leaner and meaner’ ontwikkelingshulpmechanismen.

Meer en meer anderen denken echter dat we, bij een ongewijzigd of lichtjes aangepast economisch model, afstevenen op een wereld die fundamenteel in onevenwicht verkeert, en met een reeks crisissen te kampen zal krijgen – crisissen die de geboekte vooruitgang inzake gezondheidszorgdoelstellingen misschien wel dreigen ongedaan te maken. Ze pleiten ook eerder voor investeringen in gezondheidszorg om de intrinsieke waarde van een goeie gezondheid, of nog het fundamentele ‘recht op gezondheid’. Sociale rechtvaardigheid en wegwerken van onrechtvaardige politieke structuren en financiële schimmige constructies staan een stuk hoger op de agenda bij deze strekking. Het hoeft weinig betoog dat iemand als Cameron hier eerder als ‘deel van het probleem’ wordt gezien dan als een deel van de oplossing.

 
Het is duidelijk dat de tweede stroming binnen de global health community nog steeds in de minderheid is, al wint ze veld. Maar als ze gelijk hebben, zouden global health mensen consequent aan de kant moeten gaan staan van zij die pleiten voor een paradigma-shift. Zelf vrees ik dat dit tweede kamp het bij het rechte eind heeft, en ik ben ervan overtuigd dat de global health gemeenschap zelfs van vitaal belang zal zijn om die paradigma-shift te bewerkstelligen, bv. het helpen creëren van zogenaamde ‘social tipping points’. Ik denk trouwens dat zaken als een wereldgezondheidszorgverzekering pas mogelijk zullen worden, als de paradigmawissel bij brede lagen van de bevolking een feit is.
 
Met andere woorden: eerst moet de global health gemeenschap helpen beuken op de ‘TINA’ mindset van beleidsmakers, economen en bureaucraten van veel internationale instellingen. In die zin wordt het uitkijken naar wat Kim kan bewerkstelligen bij de Wereldbank. Anderzijds moet de tweede stroming ook lucide genoeg zijn om de ‘quick wins’ die de eerste stroming nastreeft, door het ‘socializen’ met de groten der aarde, mee te pakken, zij het altijd met de langetermijnstrategie – de paradigmashift - voor ogen.
 
7813 keer gelezen