28/12/12

Gezondheid en soevereiniteit hand in hand in de DR Congo

De realisatie van het recht op gezondheid in Kivu zal afhankelijk zijn van twee belangrijke elementen: de sensibilisering, organisatie en mobilisatie van de bevolking, en respect voor de soevereiniteit van Congo.

Toen op 20 november 2012 leden van de gewapende groep M23 Goma bezetten, werd de bevolking water en elektriciteit ontzegd, scholen werden gesloten, voedsel werd schaars en onveiligheid vierde hoogtij. Hoewel de M23 zich op 1 december officieel terugtrok, maakt de onveiligheid het dagelijkse leven nog steeds moeilijk. De instabiliteit belemmert ook het werk van gezondheidswerkers.

Een gevecht om water

De lokale afdeling van Etoile du Sud (EDS), partner van G3W, en zijn volkscomités voor gezondheid (CSP) wijzen erop dat de officiële terugtrekking van de M23 de problemen van de bevolking niet opgelost heeft. De instabiliteit en de onveiligheid beïnvloeden rechtstreeks en onrechtstreeks het welzijn en de gezondheid van de lokale bevolking. De meest directe impact zijn de moorden, de plunderingen en de verkrachtingen van vrouwen en kinderen. De inwoners van Goma vrezen nog steeds de nachtelijke aanvallen van gewapende groepen in de stad.

Maar ook onrechtstreeks belemmert de instabiliteit het dagelijkse leven op duizend-en-één manieren. De toegang tot drinkbaar water vormt een bijzonder sprekend voorbeeld. De problemen met waterbevoorrading beperken zich niet tot Kivu. Hoewel een nationaal programma van de Congolese autoriteiten 7,2 miljoen (!) extra mensen van water wil voorzien tegen 2015, heeft 74 % van de bevolking op dit moment geen toegang tot stromend water. Degenen die het geluk hebben over stromend water te beschikken, maken zich vaak zorgen over de kwaliteit ervan. Op verschillende plaatsen tracht EDS veranderingen te bewerkstelligen door de bevolking uit de volkswijken te organiseren rond een waterput of een pleidooi bij de lokale autoriteiten of de Régideso (de Congolese watermaatschappij) zodat ze hun verantwoordelijkheid inzake watervoorziening zouden opnemen. In de wijk Luebo in Kinshasa en in de wijk Kigoma in Lubumbashi heeft deze aanpak al vruchten afgeworpen.

In Kivu is de waterproblematiek bijzonder acuut. De ervaring van één van de kerngroepen van het gezondheidscomité van Goma illustreert wat onveiligheid in de praktijk betekent voor de toegang tot water. De bevolking van een dorp, dat voor zijn water afhankelijk is van het immense Kivumeer, heeft slechts één bevoorradingspunt op ongeveer 2,5 kilometer van het dorp. Op talrijke plaatsen is de toegang tot het meer uiterst gevaarlijk tot onmogelijk. Het volgende bevoorradingspunt bevindt zich op meer dan 4 km, meer dan een uur wandelen. De pomp die het water van het meer naar het dorp haalde is defect en inwoners moeten zich dus ter plaatse begeven om water te halen. Een traject dat in de huidige situatie vaak heel riskant is.

De instabiliteit en het gebrek aan controle van de Congolese autoriteiten over de regio vormen een sterke rem op de ontwikkeling van een infrastructuur die de lokale bevolking van drinkbaar water kan voorzien. Het infrastructuurprobleem is niet beperkt tot watertransport. Het bevoorradingspunt doet op dit moment zowel dienst voor “mamans” die er de was doen, als voor veeboeren die er hun vee laten drinken. De drinkwatervervuiling die dit veroorzaakt bedreigt rechtstreeks de gezondheid van de gebruikers. EDS organiseert met de betrokken bevolking lobbyacties bij de autoriteiten en bewustmakingscampagnes voor de moeders en veeboeren. Maar EDS onderstreept ook dat de installatie van een nieuwe pomp essentieel is om lokale conflicten te vermijden, lange en gevaarlijke trajecten voor de bevolking in te korten en te vermijden dat kinderen bij de bevoorrading verdrinken in het meer. Het spreekt voor zich dat de ontwikkeling van een degelijke infrastructuur in de eerste plaats een herstel van de soevereiniteit en de controle van de Congolese autoriteiten over hun grondgebied vereist.

Wie is verantwoordelijk?

De onveiligheid en de invallen in Goma en zijn omgeving worden meestal veroorzaakt door goed uitgeruste eskadrons voorzien van nieuwe wapens. Een rapport van VN-deskundigen over de DRC geeft aan waar ze vandaan komen: Rwanda, ondersteund door Oeganda, rekruteert de rebellen en bevoorraadt de M23 van militair materiaal en wapens. Het rapport toont zelfs aan dat de Rwandese minister van defensie in rechtstreeks contact stond met de leiders van de M23. Het gaat hier dus om een opstand onder buitenlandse leiding. Dit rapport komt bovenop andere verslagen, die de rol van de M23 bij vreselijke mensenrechtenschendingen in de DRC veroordelen.

Sinds 13 december is er niet toevallig een verhoogde aanwezigheid van Rwandese militairen in de buurt van Goma. Gewapende splintergroepen komen Congo binnen via de grensposten van Kasizi, Kanyanja en Kibuye, die aan de controle van de Congolese overheid ontsnappen. Samen met de Rwandese militairen, blijft de M23 aanwezig in talrijke delen van het Congolese grondgebied, zoals in Rutshuru of Nyiragongo. Rwandese militairen en de M23 werden ook opgemerkt op de heuvel Muja-Rusayo en in de dorpen die zich op 5 km van het vluchtelingenkamp van Mugunga bevinden, net zoals in Kinyogote ten westen van Goma. Maar ook Oeganda wordt met de vinger gewezen in het rapport van de VN. Leden van de lokale civiele maatschappij bevestigen eveneens dat Oeganda ook sterk aanwezig is op het grondgebied, in het bijzonder in het Nationaal Park Virunga.

Bijdragen tot oplossingen

De VN en de lokale civiele maatschappij lijken het dus eens te zijn over het feit dat het gaat om een buitenlandse aanval die de gezondheid, het leven en de soevereiniteit van het Congolese volk bedreigd. In zijn toespraak over de toestand van de natie, concludeerde de Congolese president Joseph Kabila eruit dat de verdediging van de territoriale integriteit voortaan een absolute prioriteit moet zijn. De noodzaak om de Congolese staat te versterken, om het hoofd te bieden aan de destabilisering die de bevolking zo hard treft, is vanzelfsprekend. Kabila heeft ook opgeroepen tot een mobilisatie van de gehele bevolking om zo weerwerk te bieden tegen deze opgelegde agressie. Om dit proces te faciliteren, werden al hervormingen van het leger en de politie, alsook een nieuwe wet op de provincies goedgekeurd.

Of het nu gaat om het herstel van de veiligheid of om de waterbevoorrading, de realisatie van het recht op gezondheid in Kivu zal afhankelijk zijn van twee belangrijke elementen. Ten eerste de sensibilisering, organisatie en mobilisatie van de bevolking waar EDS toe bijdraagt. Ten tweede de garantie op vrede en het respect voor de soevereiniteit van Congo. Deze laatste moet uiteraard ook de natuurlijke grondstoffen van het land, die investeringen in de infrastructuur kunnen mee financieren, omvatten.

8111 keer gelezen