27/02/15

Kintambo: een gemeenschap organiseren voor gezondheid

Etoile du Sud (EDS) is een Congolese NGO die de inwoners van heel wat kansarme wijken in de DR Congo organiseert en mobiliseert. G3W steunt de activiteiten van EDS al meer dan tien jaar via begeleiding, vorming, internationale uitwisseling, vrijwilligers en politieke solidariteit in België. De resultaten van dit partnerschap werpen z’n vruchten af. EDS heeft een succesvolle samenwerking lopen met de andere Belgische ngo 'ULB Coopération' (het vroegere CEMUBAC). Ze werken samen rond het ziekenhuis in Kintambo in Kinshasa. En die samenwerking is meer dan de moeite waard...
De bevolking speelt een centrale rol in het gezondheidsbeleid en participatie is een essentiele voorwaarde voor een efficiënt en rechtvaardig gezondheidssysteem.

"Wanneer het regent, zet ik me aan de ingang van mijn huis en hou ik de wacht in de straat… Want als het regent, zijn er altijd mensen die ervan profiteren om hun afval in de riool te gooien. Als die riool verstopt, loopt al die viezigheid over de straat. Maar als ze me zien, hebben ze schrik en storten ze hun afval hier niet meer.”

Deze inwoonster van Kintambo, een gemeente in het centrum van Kinshasa, hoofdstad van Congo, maakt deel uit van een denkgroep die in de wijk Wenze werd opgericht. Ze is verpleegster in een gezondheidscentrum. Ze besloot om samen met een 15-tal anderen (een student, verkoopster, professor, priester, chauffeur-mechanieker,...) deze denkgroep te versterken. Allemaal willen ze actief deelnemen aan de ontwikkeling van de wijk en bijdragen aan de verbetering van de levenskwaliteit en het welzijn van de inwoners.

Kintambo is een wijk die zich dicht bij het zakencentrum van Kinshasa bevindt. Tijdens het koloniale tijdperk maakte de wijk deel uit van de zogenaamde « inheemse wijk ». Deze werd gebouwd door Belgische kolonisten voor de ontwikkelde Congolezen die in de bedrijven en administraties van het Belgische Congo werkten. Hier en daar vindt men nog overblijfselen van huizen die zijn gebouwd voor deze stedelijke bevolking.

Kintambo heeft nog steeds een band met het centrum van Kinshasa, waar de meeste politieke, economische, culturele en administratieve activiteiten doorgaan. De bevolking is de verpersoonlijking van een gemiddelde (maar niet al te welgestelde) socio-economische klasse. Toch blijven er ook nog bepaalde concetraties van grote armoede bestaan, zoals in de wijk Lubudi-Luka.

De levensomstandigheden van de bevolking zijn niet te meest onzekere; er zijn problemen met water en electriciteit, maar het gaat niet om onderbrekingen van meerdere weken zoals in andere wijken, verder van het centrum. Zowel door de gemeente als door ngo's werden acties ondernomen om de straten properder te maken in Kintambo (straten reinigen, vuilnisophaling, etc…). Toegang tot gezondheidszorg verloopt via een twintigtal gezondheidscentra, een algemeen ziekenhuis en een materniteit.

Ondanks deze positieve elementen, blijft gezondheid een dagelijkse bezorgdheid voor de inwoners van Kintambo : Hoe moeten we betalen voor medische zorgen? Zijn deze van goede kwaliteit? Hoe kunnen we gezond blijven?
Vaak wordt het recht op gezondheid niet of weinig  opgeeist door de bevolking. Ook het gezondheidspersoneel dat in die gezondheidscentra en het ziekenhuis werkt, deelt deze bezorgdheden: Hoe moeten we het ziekenhuis en de gezondheidscentra financieren? Waarom maken de mensen van Kintambo geen gebruik van de gezondheidscentra? Hoe moeten we aan medicijnen geraken?

De ngo ULB Coopération werkt al lang rond gezondheidszorg. Hun doel is het verbeteren van de toegang tot gezondheidszorg. Als ngo voor volksgezondheid heeft het vroegere CEMUBAC veel gewerkt rond systemen en structuren in de  gezondheidszorg (het ziekenhuis, de gezondheidscentra, via het coordinatieteam van het systeem voor gezondheidszorg), in overeenstemming met het medisch personeel (dokters, verplegers, administratief personeel, vroedvrouwen, etc.). Toch kunnen ze niets  veranderen zonder rekening te houden met de eisen, de noden en de hulp van de bevolking. 

Om dit aan te pakken, kozen ze voor een samenwerking met de Congolese ngo Etoile du Sud. Deze partnerorganisatie van G3W strijdt voor het recht op gezondheid van het volk. EDS wil dat de mensen zelf actie ondernemen. Door middel van de SOM strategie (sensibiliseren, organiseren en mobiliseren) en lobbying bij de overheid, kunnen ze meer soevereiniteit ontwikkelen.

EDS werkt al jaren in de volkswijken van Kinshasa (maar ook in Lubumbashi en Goma), en heeft een heel wat ervaring opgebouwd in het organiseren en mobiliseren van kansarme bevolkingsgroepen. Ze nemen enquêtes af bij deze mensen over hun dagdagelijkse leven, hun socio-economische omstandigheden en hun hygiëne.

EDS en ULB coopération werken samen om hun ervaring en kennis te delen om zo een originele aanpak te ontwikkelen voor bevolkingsparticipatie in Kintambo. ULB coopération brengt kennis aan rond het functioneren van volksgezondheidssystemen, EDS heeft ervaring met gemeenschapsparticipatie en empowerment van de bevolking in kansarme wijken.

Eerst en vooral heeft EDS de actoren van de 8 gezondheidssectoren aangesproken: ziekenhuispersoneel, gemeenschapswerkers, verpleegkundigen, leraars, religieuze verantwoordelijken, straatleiders, wijkhoofden, etc. Door deze gesprekken kon EDS een beeld schetsen van de gezondheidszorg en sociale determinanten van gezondheid in Kintambo. Een eerste analyse van deze ontmoetingen leidde tot een overzicht van de gezondheidszorg in de wijk: welke actoren er zijn, welke aandachtspunten voor de verschillende actoren, de meest voorkomende gezondheidsproblemen, etc…

Als voorbeeld enkele punten die werden aangehaald tijdens deze ontmoetingen : patiënten die pas naar het ziekenhuis gaan als allerlaatste redmiddel als ze al in zeer slechte toestand zijn of dokters die patiënten naar hun eigen privé-praktijken sturen. Andere bezorngdheden hebben betrekking op de relaties tussen de verschillende actoren : de eisen van gemeenschapswerkers om bepaalde rechten te genieten (gratis consultatie, salaris, identificatie als gemeenschapswerker) laten zien dat er een vraag leeft om erkenning van hun werk bij de gezondheidsinstanties van hun werkgebied. 

Elk type actor heeft zijn eigen zorgen, die niet noodzakelijk gedeeld worden door de andere actoren. Iedereen benadert de situatie vanuit zijn eigen standpunt : de verplegers en de dokters verwijten de bevolking dat ze zich niet laten verzorgen in de gezondheidscentra en het ziekenhuis van Kintambo, terwijl de bevolking vindt dat de kost van consultaties, onderzoeken en medicijnen te hoog is in vergelijking met andere centra buiten Kintambo. Anderen die het wat breder hebben, vinden de middelmatige kwaliteit van de opvang en de zorg beter kan : "Met mijn ziek kind ga ik liever naar het ziekenhuis van Kalembe-Lembe. Ik wist dat ze daar het kind meteen opnamen en dat ik pas later kon betalen, in schijven. Zo werkt het niet in het ziekenhuis van Kintambo, daar moet je eerst betalen vooraleer de dokters je kind willen verzorgen."

Eén van de doelen van dit initiatief is een constructieve dialoog opzetten tussen de verschillende actoren, rond problemen die ze zelf aangaven en die voor iedereen belangrijk zijn, omdat ze de gezondheid en het welzijn van de bevolking beïnvloeden. Momenteel worden denkgroepen opgezet, die buurtbewoners, personeel uit de gezondheidszorg, gemeenschapswerkers en bepaalde leiders samenbrengen. In deze groepen leiden medewerkers van Etoile du Sud de discussies rond de gezondheidssituatie in de buurt en rond gemeenschappelijke initiatieven die kunnen opgestart worden : buurtbewoners sensibiliseren rond het verminderen van afval in de wijk, inwoners en medisch personeel mobiliseren rond de preventie van cholera (de ziekte van de vuile handen) en lobbyen bij de diensten van de REGIDESO (nationale watervoorziening), etc.

Deze progressieve manier van werken wil vooral een klimaat van vertrouwen opbouwen en samenwerking tussen de verschillende actoren stimuleren. Dat kan gebeuren via een discussie over de problemen waar iedereen mee zit, of door het promoten van eigen initiatieven, of het streven naar empowerment door het opzetten van een gemeenschappelijke actie om de leefomstandigheden van de mensen te verbeteren.

Volgens de verklaringen van Alma-Ata en die van Bamako speelt de lokale bevolking een sleutelrol in het gezondheidsbeleid. Participatie is onmisbaar voor een rechtvaardig gezondheidssysteem. Stap voor stap werden elementen van de verklaringen van Alma Ata en Bamako erkend door de Congolese regering en omgezet naar de socio-economische realiteit van het land.

Vandaag de dag is gemeenschapsparticipatie al een onderdeel van het systeem voor volksgezondheid : de gemeenschapswerkers helpen de gezondheidsdiensten. Ze moeten gezondheidsinformatie verspreiden en infoavonden organiseren, en tijdens vaccinatiecampagnes worden ze gemobiliseerd. In het slechtste geval komt gemeenschapsparticipatie neer op financiele participatie, dat wil zeggen dat de mensen zelf voor een deel of alle zorg betalen. Maar wanneer wordt de bevolking zelf een actor in de gezondheidszorg? Wanneer ze zelf op komt voor haar eigen welzijn ? Hoe kan je je recht op gezondheid, dat nochtans staat geschreven in de congolese grondwet, opeisen ?

Een nieuwe aanpak is nodig : een aanpak die spreekt over het recht op gezondheid van de bevolking, een aanpak die de sociale determinanten van gezondheid in rekening brengt, een aanpak waarbij de bevolking het heft in eigen handen kan nemen en de politici herinnert aan hun engagement.
 

7823 keer gelezen