30/04/13

Mexico: NAFTA weegt op de volksgezondheid

Stijgende werkloosheid, armoede en voedselprijzen; de Mexicanen halen misschien wel het minste voordeel uit het vrijhandelsakkoord, de NAFTA. Dit akkoord tussen de Verenigde Staten, Canada en Mexico beloofde aan deze laatste een economische ontwikkeling zonder voorgaande. In plaats daarvan vernietigde de vrije markt echter de landbouwindustrie waardoor het land afhankelijk is geworden van Amerikaanse import. De Mexicaanse industrie transformeerde naar een industrie van onderaanneming met steeds lagere lonen.

Toen het Amerikaanse voorstel tot vrije handel met het NAFTA-project (North American Free Trade Agreement/Noord-Amerikaanse Vrijhandelsovereenkomst) er kwam, stelden de voorstanders dat de open handel beide landen ten goede zou komen als gevolg van de theorie van comparatieve voordelen. De groei van de Mexicaanse economie zou verder toenemen en dit zou meer banen, hogere lonen en lagere voedselprijzen genereren. De Mexicaanse president Carlos Salinas omschreef de NAFTA, die in werking trad op 1 januari 1994, als een “unieke gelegenheid om het land te hervormen” en de “kans voor Mexico om toe te treden tot de eerste wereld”(1).  De redactie van de New York Times voorspelde een verhoging van “de levenskwaliteit in alle Mexicaanse regio’s, voor burgers van alle etnische origines”.(2) De werkelijkheid is heel anders.

 

Een negatieve sociale balans

Door de confrontatie met de concurrerende Amerikaanse landbouw, werden veel Mexicaanse boeren geruïneerd. Volgens Cruz Lopez Aguilar, voorzitter van de machtige Nationale Boerenconfederatie zijn “5 miljoen landbouwjobs verloren gegaan en ligt meer dan 2 miljoen hectare landbouwgrond braak” sinds de oprichting van de NAFTA. Ook werknemers van Mexicaanse bedrijven worden door werkloosheid getroffen. In 1994 telde Mexico 12 miljoen armen. Ongeveer 14 jaar later zijn er meer dan 50 miljoen, waarvan 20 miljoen in extreme armoede op het platteland leven.(3)

Terwijl het voordien zelfvoorzienend was in zijn voedselvoorraad, werd Mexico sinds het in voege gaan van de NAFTA afhankelijk van export uit de VS: 40% van het voedsel wordt geïmporteerd uit de Verenigde Staten.(4) In totaal komt 74% van de import uit de Verenigde Staten en gaat 89% van de export erheen.(5) De Mexicanen worden dus gedwongen om hun basislevensmiddelen aan de marktprijs te kopen en hun toegang tot voedsel hangt samen met de stijging ervan. Terwijl het  minimumloon in 1994 nog genoeg was om 38,2 kilo tortilla’s te kopen, kon men er in 2008 slechts 5,7 kilo mee kopen.(6) Door de armoede die ermee gepaard gaat, dreigen de stijgende prijzen miljoenen Mexicanen te laten verhongeren.

In naam van de economische ontwikkeling tracht Mexico tot elke prijs zijn noordelijke leveranciers te bevoordelen ten koste van de arbeidsvoorwaarden van de eigen bevolking. Sinds de inwerkingtreding van de NAFTA steeg het aantal maquiladoras, de naam die aan Mexicaanse assemblagefabrieken wordt gegeven, van ongeveer 2 000 tot meer dan 3 700 instellingen in zes jaar tijd.(7) Doordat ze meer miserie dan werkgelegenheid creëren, profiteren ze van de terughoudendheid van de overheid wat betreft de controle op de arbeids- en sociale wetgeving. De werknemers (vooral alleenstaande moeders omdat zij makkelijker uit te buiten zijn) werken 10 tot 12 uur per dag in de ergste omstandigheden. Ze komen er soms in aanraking met producten die schadelijk zijn voor de gezondheid, zonder enige bescherming. Wanneer ze ziek of zwanger worden, worden ze de laan uit gestuurd en als ze proberen hun rechten te verdedigen, kan hun dat het leven kosten.

 

De vernietiging van de Mexicaanse landbouw

Landbouw verloopt bijzonder asymmetrisch tussen de Verenigde Staten en Mexico. Als je weet dat er 1,6 tractors per Amerikaanse boer zijn tegenover 1 tractor voor 200 boeren in Mexico, dat een Amerikaanse boer jaarlijks 20 000 dollar landbouwsubsidies ontvangt en een Mexicaanse boer slechts 700 dollar (8), is het niet moeilijk om te raden wie hier voordeel uit haalt. Sterker nog, de Verenigde Staten produceren drie en een half keer meer maïs per hectare dan hun partner, en dat tegen een lagere kost(9). Nu hun markt opengesteld is, kunnen kleine Mexicaanse boeren, die nochtans maïs van betere kwaliteit produceren, niet concurreren met deze industriële landbouw en velen werden gedwongen om hun activiteiten te stoppen. De balans van de Mexicaanse landbouw (10) fluctueerde van +581 miljoen dollar naar -2 148 miljoen dollar tussen 1994 en 2000.(11)

Er waren beschermende maatregelen gepland voor gevoelige producten, het basisvoedsel van Mexicanen, maar deze werden nooit toegepast. Sinds 1996 werd het toegelaten om Amerikaanse maïs boven de vastgelegde quota’s in te voeren in Mexico. De Amerikaanse prijzen waren lager door lagere productiekosten, de import explodeerde : van 2,6 miljoen ton in 1994 naar meer dan 7,5 miljoen ton in 2007.(12)

Met hun politieke gewicht schenden de Verenigde Staten bovendien consequent de akkoorden door steeds meer unilaterale, protectionistische maatregelen op te leggen. Ze kondigden een serie embargo’s af op Mexicaanse landbouwproducten zoals tomaten en avocado’s. Hoewel ze gebrekkige kwaliteit of gezondheidsvoorschriften inroepen, maskeren deze maatregelen de wens om hun eigen producenten te beschermen. Door de concurrentie met Mexico, om producten waarmee deze zou kunnen concurreren, zoals enkele fruit- en groentesoorten, af te remmen, versterken de Verenigde staten hun economische dominantie.

 

Mexcio, de werkplaats van de VS

Meer dan 4 000 maquiladoras of montagefabrieken liggen verspreid langs de Amerikaanse grens en trekken er Amerikaans kapitaal aan door de economische voordelen die ze bieden. Ondanks beloftes over het scheppen van werkgelegenheid en economische voordelen voor Mexico, doen ze niets anders dan Amerikaanse ondernemingen verrijken.

De maquiladoras dienen enkel om uit de Verenigde Staten ingevoerde onderdelen samen te stellen die, eens ze gemonteerd zijn, terug naar hun land van oorsprong worden geëxporteerd. Ze genereren zo goed als geen financieel rendement voor Mexico zelf omdat er geen lokale onderdelen gebruikt worden en er geen lokale verkoop is. Hoewel in tien jaar tijd de uitvoer van Mexico verdrievoudigde, wat hen een achtste plaats in de wereldranglijst oplevert, is er minder en minder afkomstig van Mexicaanse bedrijven.(13) Ondanks de stijging van de uitvoer bereikt het tekort op de handelsbalans recordniveaus en talrijke Mexicaanse productiebedrijven worden gedwongen om te sluiten.

Voor de Verenigde Staten is de grootste troef van Mexico de instandhouding van lage lonen en de minieme controle op de arbeidsomstandigheden. Het salaris is er zes à acht keer lager dan een Amerikaans, dit voordeel voor de Amerikaanse industrie wordt ten volledig uitgebuit en zelfs aangewakkerd. Ondanks de door de NAFTA beloofde salarisverhogingen, bereikte een Mexicaans salaris in 2010 amper de hoogte van een salaris van 1980. De maquiladoras vertegenwoordigen een onbetwistbaar economisch voordeel in de productieketen van Amerikaanse waren: vrijstelling van bijna elke vorm van belastingen, een garantie op de repatriëring van de kapitalen en voordelen, de geografische nabijheid die de transportkosten zo goed als naar nul herleidt,…

Voor de Mexicanen ligt het voordeel van de maquiladoras vooral in de werkgelegenheid die ze zouden kunnen creëren door hun grote aantallen, waardoor ze op die manier bijdragen aan de Mexicaanse ontwikkeling. Indien ze al bijdragen tot werkgelegenheid, wordt dit voor het grootste deel negatief gecompenseerd door het banenverlies dat de NAFTA genereerde door de sluiting van productiebedrijven (in tien jaar tijd verdwenen meer dan 28 000 KMO’s)(14) en door het ruïneren van de boeren. Zelfs in de Verenigde Staten steeg het banenverlies door de delokalisatie van de productie naar Mexico. Minstens 766 000 banen in de industrie werden geschrapt tussen 1994 en 2000.(15)

 

1. Geciteerd in Jean-Michel Lacroix, Les tribulations du marché unique nord-américain  (De beproevingen van de interne markt in Noord-Amerika), Le Monde Diplomatique, maart 1993

 

2. 

http://risal.collectifs.net/spip.php?article1525

3. http://www.alterinter.org/spip.php?article1577

4. http://www.cetri.be/spip.php?article634

5. http://www.rfi.fr/actufr/articles/032/article_16410.asp

6. http://www.cetri.be/spip.php?article567

7. http://www.ieim.uqam.ca/IMG/pdf/Chro_Mex1.pdf

8. http://www.cetri.be/spip.php?article195

9. http://www.cetri.be/spip.php?article195

10.

Verschil tussen export en import, uitgedrukt in monetaire termen. Een negatief saldo betekent dat het land meer importeert dan het exporteert.

11. http://www.cetri.be/spip.php?article195

12

. http://www.un.org/wcm/content/site/chronicle/cache/bypass/lang/fr/home/archive/issues2008/pid/21609?print=1

13. http://www.irenees.net/bdf_fiche-analyse-915_es.html

14. http://www.cetri.be/spip.php?article195

15. http://www.ratical.org/co-globalize/NAFTA@7/release.pdf

 

 

Photo by CIMMYT, on flickr, CC BY-NC-SA 2.0

14/05/13
Photo by Voces Bolivianas, http://www.flickr.com/photos/vocesbolivianas/2959006600/, CC BY-NC-SA 2.0
De Venezolaanse, Boliviaanse en Ecuadoriaanse sociale bewegingen zijn tegenwoordig cruciale actoren in het politieke landschap.
07/05/13
De recente hervorming van de gezondheidszorg in El Salvador is een primeur in Midden-Amerika, omdat ze prioriteit geeft aan de participatie van de gemeenschap en aan toegang tot de gezondheidszorg.
03/05/13
Photo by jmalievi, http://www.flickr.com/photos/89851889@N04/8662556458/in/photostream, CC BY-NC 2.0
De externe interventie van het IMF en haar neoliberale politiek, die de crisis had moeten oplossen die haar wortels vond in de jaren ’90 van vorige eeuw, lijken de economische en sociale gevolgen eerd
30/04/13
Photo by CIMMYT, http://www.flickr.com/photos/cimmyt/5756015608/, CC BY-NC-SA 2.0
Stijgende werkloosheid, armoede en voedselprijzen; de Mexicanen halen misschien wel het minste voordeel uit het vrijhandelsakkoord, de NAFTA.
29/04/13
Photo by Presidencia de la Republica del Ecuador, http://www.flickr.com/photos/presidenciaecuador/2537409448/, CC BY-NC-SA 2.0
Ecuador, een land in de Zuid-Amerikaanse Andes, wordt gekarakteriseerd door de strijdlust van haar volk tijdens de afgelopen decennia.
27537 keer gelezen