24/01/19

OPINIE: Congo: Nieuwe president, nieuw begin?

Op 24 januari legt Félix Tshisekedi de eed af als president van Congo. Daarmee komt een eind aan een verkiezingsproces die de internationale pers heeft gehaald zoals nooit tevoren.

Het Grondwettelijk Hof, de laatste instantie die in deze gigantische Afrikaanse natie een rol speelt in het verkiezingsproces, heeft de klacht van Martin Fayulu verworpen omdat hij geen ontvankelijke bewijzen zou hebben voorgelegd. Daarmee heeft het Hof de verkiezingsresultaten definitief gevalideerd. Congo slaat een nieuwe bladzijde open.

Met de eedaflegging komt een einde aan een periode (begonnen de dag na de verkiezingen van 30 december) waarin het in onze media een komen en gaan was van experten die de resultaten in twijfel trokken. De meeste Westerse stemmen waren van mening dat er geen enkele andere winnaar kon zijn dan Martin Fayulu, een voormalig kaderlid van ExxonMobil. De bronnen waarop ze zich baseerden zijn beperkt en het gaat vooral om Amerikaanse think tanks. Sommige stemmen slaagden er zelfs in om de uitslagen van de opiniepeilingen te verwarren met de verkiezingsuitslagen. Over Congo mag men dus blijkbaar om het even wat zeggen, als het maar in een bepaalde framing past.

In de voorbije jaren hebben we zo al een hele reeks theorieën de revue zien passeren: President Kabila zou aan de macht blijven zonder verkiezingen uit te schrijven. Kabila zou verkiezingen organiseren maar eerst de grondwet veranderen zodat hij voor een derde termijn kon gaan. Kabila zou gewoon voor een derde termijn gaan zonder de grondwet te veranderen. Kabila zou verkiezingen uitschrijven maar die oneindig blijven uitstellen om zogenaamde veiligheidsredenen. Congo zou nooit genoeg geld bij elkaar krijgen om de verkiezingen te kunnen organiseren zonder te komen bedelen bij Europa. Het regime zou geen onafhankelijke observatoren toelaten bij de verkiezingen. De niet-zo-onafhankelijke kiescommissie zou ervoor zorgen dat de gedoodverfde presidentiële troonopvolger de verkiezingen zou winnen. Het zou onmogelijk zijn om in Congo verkiezingen te houden met stemcomputers. Geen van al die ‘voorspellingen’ is uitgekomen. Maar ze hielpen wel mee om een sfeer van argwaan en wantrouwen te creëren ten aanzien van die verkiezingen en het land in het algemeen.

Zouden we niet beter vertrekken van de feiten?

Feit 1: Het is voor het eerst in de geschiedenis van Congo dat een president de macht overdraagt aan een oppositiefiguur na verkiezingen.

Feit 2: Congo is erin geslaagd om op eigen kracht, zonder financiële steun van het buitenland, verkiezingen te organiseren in een land dat 70 keer zo groot is als België met een bevolking die 7 keer groter is dan die van ons land en die zich qua onderwijsniveau en welvaart niet met ons land te vergelijken is. Dit alles terwijl er een ebola epidemie woedt.

Feit 3: Het land deed dit, ondanks sluimerende conflicten en aanhoudend geweld in sommige delen van het land, in relatief vreedzame omstandigheden en met een minimum aan verkiezingsgeweld. De kandidaten van de oppositie konden, mits enkele uitzonderingen, ongestoord gedurende een maand van stad tot stad trekken om dikwijls massaal bijgewoonde meetings te houden.

Feit 4: De Congolese regering liet de katholieke kerk, die zich nochtans eerder vijandig getoond had, een massale observatiemissie organiseren die gefinancierd werd door de Verenigde Staten, Canada, het Verenigd Koninkrijk en België, landen die strafmaatregelen hadden genomen tegen de regeringskandidaat en die hun steun aan de oppositie niet onder stoelen of banken staken. Deze observatiemissie heeft haar werkzaamheden kunnen uitvoeren en in alle vrijheid haar bevindingen kunnen communiceren aan de pers.

Feit 5: Dankzij de inzet van ontelbare Congolese middenveldorganisaties heeft de campagneperiode aan de basis een politiek bewustzijn doen ontstaan dat opportuniteiten biedt voor verdere democratisering van het land. We mogen ons niet blindstaren op de titanenstrijd tussen drie presidentskandidaten. De verkiezingen, op verschillende bestuursniveaus, waren veel meer dan dat.

Of de resultaten die de kiescommissie nu bekendmaakte voor de presidentskandidaten effectief stroken met de waarheid, valt onmogelijk te zeggen. Ik zou er mijn hand niet voor in het vuur steken. Maar dat valt ook over de andere bronnen te zeggen. Waarom zouden we moeten geloven dat de opiniepeilingen van een Amerikaans onderzoeksinstituut een betrouwbare voorspelling van de uitslag opleverden? Waarom zouden we de geruchtenmolen over de akkoorden achter de schermen moeten geloven? En waarom zou het woord van de bisschoppen heilig zijn?

Laat ons in de eerste plaats naar de Congolezen zelf luisteren. Een kennis uit Kinshasa vertelde me: “Ik denk dat de meerderheid van de bevolking blij is met deze uitslag. De bevolking wilde een machtswissel. Kabila moest de macht uit handen geven.” Ze voegt eraan toe: “En ik ben fier op mijn land. We hebben getoond dat onze leiders democratische capaciteiten hebben en luisteren naar het volk. Ik ben trots.” Congolezen ergeren zich aan het betweterige toontje van onze politici en onze pers. “De katholieke kerk komt ook niet tussen in jullie politiek. Waarom maakt het voor jullie zoveel uit wat de bisschoppen over onze verkiezingen te vertellen hebben?” schreef een een van hen, “We zijn het beu dat jullie ons vertellen wat we moeten doen. Congo is onafhankelijk. Get over it!

Waarom wordt de geruchtenmolen dan aangezwengeld? Waarom die verdachtmakingen en veronderstellingen? Zonder in gelijkaardige speculaties te vervallen kunnen we enkel vaststellen dat het niet gelopen is zoals het Westen het had gewild. Al weken wordt verkondigd dat men enkel Martin Fayulu als overwinnaar zou aanvaarden. Nu is dat scenario dus niet uitgekomen. Wilde men twijfel zaaien omdat het Westen geen greep kreeg op het hele proces?

Gesterkt door de Westerse steun, riep Martin Fayulu zich uit tot de enige legitieme president en riep hij op tot burgerlijke ongehoorzaamheid. Die oproep werd echter opvallend slecht opgevolgd onder de Congolezen. De Afrikaanse Unie erkende echter de overwinning van Tshisekedi. “We zijn klaar om aan de slag te gaan met de nieuwe president,” klonk het in een verklaring.

Los van de verklaringen van de verschillende partijen, is het het belang van de Congolese bevolking die voorop moet staan. Zijn zij erbij gebaat als er olie op het vuur gegooid werd? Mij lijkt het dat ze meer te winnen hebben bij een bescheiden en constructieve opstelling van onze politieke leiders. Decennia van inmenging door de Westerse ambassades en regeringen hebben het land niet veel opgeleverd. De voorbije campagne en de verkiezingen op de verschillende niveaus hebben een nieuwe boost gegeven aan het politieke bewustzijn en aan het zelfvertrouwen van de Congolezen. Zij hebben gekozen voor een wissel van de macht omdat ze ontevreden zijn over de vorige regering die hun levensomstandigheden onvoldoende heeft kunnen verbeteren. Werk, huisvesting, transport, veiligheid, dat zijn de gigantische uitdagingen die de nieuwe president zal moeten aanpakken. En het is aan het Congolese volk om hem daar voortdurend aan te herinneren.

 

Dit artikel verscheen in Le Vif.

561 keer gelezen