17/10/11

Vrouwenrechten in Palestina: een dubbele strijd

Victoria Shukri, Health Work Committees, 11de International Women Health Meeting, 13-17 september 2011, Brussel

Tijdens de 11de International Women Health Meeting in Brussel kwam Victoria Shukri van Health Work Committees spreken over de gezondheidssituatie van vrouwen in Palestina. Ze belichtte daarbij zowel de directe impact van de bezetting als de problemen binnen de Palestijnse samenleving. Problemen die in stand gehouden en versterkt worden door de bezetting.

In de periode van de eerste intifada speelden Palestijnse vrouwen een belangrijke rol in de strijd voor zelfbeschikking in Palestina. Ze stonden daarbij soms voor de moeilijke strategische keuze tussen de strijd voor nationale bevrijding en sociale emancipatie. Voor de oprichting van de Palestijnse Autoriteit gaven de vrouwen voorrang aan de nationale strijd, terwijl ze na 1993 ook meer gingen ijveren voor gelijke rechten en de verbetering van hun positie in de Palestijnse gemeenschap. Die strijd wordt gevoerd op verschillende terreinen, zowel tegen de institutionele discriminatie van vrouwen in de wetgeving, als tegen het geweld tegen vrouwen binnen de familie en de ondergeschikte positie van de vrouw in de Palestijnse patriarchale samenleving.

In hun strijd voor rechten en gelijkheid vormt de Israëlische bezetting van Palestina echter een dubbel obstakel voor de Palestijnse vrouwen. Enerzijds worden ze geconfronteerd met het directe geweld van de bezetting, anderzijds versterkt de bezetting het geweld tegen vrouwen in de Palestijnse gemeenschap.

De bezetting grijpt in op elk aspect van het dagelijks leven van Palestijnen met schendingen van sociale, economische, culturele en politieke rechten. Het leidt tot tal van problemen zoals werkloosheid, beperking van bewegingsvrijheid, huisvernietigingen, fysiek geweld en intimidaties, inbeslagname van vruchtbare grond en waterbronnen waardoor Palestijnse boeren en vele families hun inkomen verloren. Elk van deze en andere problemen treft de hele Palestijnse gemeenschap, maar vrouwen in het bijzonder.

Veiligheid voor wie?

Onder het mom van veiligheidsmaatregelen bouwde Israël een muur in bezet Palestijns gebied en werden een 500-tal controleposten en talloze wegversperringen geïnstalleerd die de bewegingsvrijheid van Palestijnen drastisch inperkt. De veiligheid die hier beschermd wordt is die van enkele honderdduizenden Israëlische kolonisten.

De beperkingen van bewegingsvrijheid hebben een direct effect op de toegang tot onderwijs en gezondheidsdiensten. Door de lange wachttijden aan controleposten werden in het verleden al tientallen zwangere vrouwen gedwongen aan een controlepost te bevallen, in sommige gevallen met fatale afloop voor moeder of kind door de afwezigheid van professionele hulpverleners. Steeds meer vrouwen kozen darom voor een keizersnede of een thuisbevalling met alle bijkomende risico's. Uit veiligheidsoverwegingen en door de vernederende behandeling aan controleposten besluiten sommige ouders hun dochters niet meer naar school te laten gaan en geven ze er de voorkeur aan dat hun dochter op jongere leeftijd trouwt. Bevallingen op jonge leeftijd houden echter een verhoogd risico op complicaties in.

Door de beperkte bewegingsvrijheid nam ook het aantal huwelijken binnen dezelfde familie in hetzelfde dorp toe uit angst om gescheiden te worden van de rest van de familie. Huwelijken binnen de familie verhogen de risico's op erfelijke afwijkingen.

Armoede en huiselijk geweld

De bezetting verhindert op verschillende manieren de ontwikkeling van een Palestijnse economie: de toegang tot landbouwgrond en exploitatie van grondstoffen worden verhinderd, transport wordt bemoeilijkt door de vele controleposten en wegversperringen, import en export worden gecontroleerd door Israël. De werkloosheid ligt dan ook zeer hoog. Mannen die doorgaans instaan voor het gezinsinkomen zijn gefrustreerd dat ze hun rol in het gezin niet meer zoals voorheen kunnen opnemen. Vrouwen gaan uit noodzaak vaker uit huis werken en verdubbelen hun dagtaak, want de zorg voor het gezin, dat doorgaans groot is, en de huishoudelijke taken blijven op de schouders van de vrouw rusten. Deze veranderingen in het traditionele rollenpatroon zorgen voor spanningen en toenemend huiselijk geweld.

Verscheurde gezinnen

Palestijnen van de Westelijke Jordaanoever of Gaza die trouwen met iemand uit Jeruzalem kunnen niet samenwonen in Jeruzalem. Komen ze toch in Jeruzalem wonen, dan verblijven ze er illegaal en lopen ze het risico om op het even welk moment de stad uitgezet te worden. De procedure voor een familiehereniging is zelden succesvol. Kinderen uit gezinnen waarvan slechts één van de ouders een permanent verblijfsrecht in Jeruzalem heeft, worden niet geregistreerd en kunnen niet genieten van basisrechten zoals recht op onderwijs, een ziekteverzekering en andere sociale diensten. De ouders kunnen een registratie aanvragen, maar de kans op een positieve uitkomst is gering.  Het alternatief is dat de kinderen bij hun familie op de Westelijke Jordaanoever of in Gaza gaan wonen of dat de ouder met verblijfsrecht in Jeruzalem dat recht opgeeft. Dat laatste is nu net wat Israël beoogt om zoveel mogelijk Palestijnen uit Jeruzalem te verdrijven.

Een ander probleem dat steeds meer Palestijnse gezinnen tot wanhoop drijft zijn de huisvernietigingen waardoor hele families van de ene op de andere dag op straat belanden. Vrouwen die doorgaans instaan voor het huishouden en de zorg van de kinderen verliezen met hun huis ook elke houvast. Intrekken bij familie betekent vaak dat ze de touwtjes van hun gezin minder zelf in handen hebben. Dergelijke situaties kunnen voor heel wat spanning in de familie zorgen en huiselijk geweld in de hand werken.

Empowerment

In het gezondheidsprogramma voor vrouwen gaat Health Work Committees (HWC) verder dan reproductieve gezondheidszorg. Vertrekkend vanuit gezondheidszorg en -educatie, maken de medewerkers van HWC vrouwen ook bewust van hun rechten en proberen ze die bespreekbaar te maken in hun familie.

Ze gaan daarbij stap voor stap te werk, tijdens consultaties, maar ook tijdens huisbezoeken. Daar zien ze de vrouwen in hun dagelijkse leefomgeving en kunnen ze specifieke problemen waar de vrouwen mee kampen beter inschatten. Huisbezoeken maken het ook mogelijk om de familie van de vrouw bij het gesprek te betrekken en zo aan een bredere bewustmaking te werken rond sociale normen, huiselijk geweld, het promoten van gelijkheid.

HWC sensibiliseert ook via workshops waar vrouwen de ruimte krijgen om ervaringen met elkaar uit te wisselen. Het stelt hen beter in staat zelf beslissingen te nemen over hun lichaam, hun gezondheid, de uitoefening van hun rechten, waaronder het recht om zelf hun man te kiezen, zelf de leeftijd te bepalen waarop ze trouwen en kinderen krijgen. Een vrouw die deelnam aan een van de workshops schetste het probleem als volgt: “Hoe kan ik thuis of in mijn familie beslissingen nemen of meebepalen wat er in mijn gemeenschap gebeurt als ik geen zeggenschap heb over m'n eigen lichaam?”.

Andere bijdragen van onze partners tijdens de International Women Health Meeting:

6992 keer gelezen