11/04/12

Waarom honger?

Nooit eerder in de geschiedenis waren er meer mensen met honger dan in de laatste jaren. Hun aantal schommelt rond de 1 miljard. Dat betekent dat zowat 1 op 6 mensen 's avonds met honger naar bed gaat.
Hunger is not a natural disaster – it's a political problem. (Olivier De Schutter, Rapporteur spécial des Nations Unies sur le droit à l'alimentation)

Ook de prijs van voedsel heeft recordhoogten bereikt. De FAO (de VN-organisatie voor voedsel en landbouw) berekent maandelijks een index van de voedselprijzen op de internationale markten. Die index schommelt maar piekte in 2008, toen ook de wereldeconomie in een crisis verzandde. In 2011 bereikte de index een nieuwe piek en niemand verwacht dat de prijzen nog zullen zakken tot het niveau van voor de crisis.

Sommige commentatoren en experts verwijzen naar de bevolkingsaangroei als belangrijkste oorzaak van de voedselcrisis. De Wereldbank, VN-instellingen en een aantal grote ontwikkelingsagentschappen blijven zweren bij de oude recepten: de productiviteit moet omhoog door de invoering van biotechnologie en andere nieuwe technieken.

En toch is er voldoende voedsel. Tijdens de laatste twintig jaar steeg de voedselproductie in de wereld met 2 percent per jaar terwijl de bevolkingsaangroei terugviel tot 1,14 percent. Zelfs in het rampjaar 2008 zou er volgens de FAO genoeg voedsel geweest zijn om 1,5 keer te voldoen aan de noden. Kortom, het klopt niet dat het aanbod aan voedsel geen gelijke tred houdt met de vraag.

Het probleem is dat de meeste mensen met honger in de wereld gewoon te arm zijn om genoeg voedsel van goede kwaliteit te kopen. De prijs van voedsel vormt een probleem omdat bijna 3 miljard mensen, de helft van de wereldbevolking, arm zijn en een inkomen van minder dan twee dollar per dag. Bijna één op vijf moet het stellen met minder dan één dollar per dag.

Honger en armoede gaan dus hand in hand. Arme mensen hebben honger en honger ontneemt hen kansen op ontwikkeling. Ze vluchten, steken zich in de schulden of verkopen hun schamele bezittingen. Ze gaan ook minder voedzaam voedsel eten. De gevolgen voor de gezondheid zijn evident. Maar er zijn ook de gevolgen op lange termijn. De verkoop van bezittingen en schulden leiden meestal tot een neerwaartse spiraal. Als kinderen niet naar school kunnen, dan verminderen hun kansen op een goede opleiding. En een slechte gezondheid vermindert de capaciteit om te werken of te leren.

Wat dit verhaal nog complexer maakt, is dat de meerderheid van die armen zelf boeren zijn. Zij die voedsel produceren, moeten het zelf ontberen.

De oorzaken van de voedselcrisis zijn dan ook meervoudig. Er zijn een aantal 'acute' fenomenen die zich genesteld hebben op de onderliggende langetermijntrends die verantwoordelijk zijn voor de chronische honger.

De belangrijkste van die langetermijntrends, die de voedselsituatie in de wereld al decennia bepalen, zijn de volgende:

  • Landloosheid en armoede drijven arme boeren van het platteland naar de steden.
  • Liberalisering van de internationale handel in voedsel waardoor ontwikkelingslanden afhankelijk worden van gedkoop ingevoerd voedsel en hun eigen landbouw zien teloor gaan.
  • Een toenemende concentratie van de controle op de hele voedselketen, van productie tot verkoop, in de handen van enkele gigantische multinationals.
  • Een voedingspatroon gebaseerd op vleesconsumptie. Granen en soja worden verwerkt tot veevoeders en op die manier tot vlees voor consumptie. Dat hele proces is echter weinig efficiënt aangezien tot 95 percent van de calorieën daarbij verloren gaat.

Daarbovenop komen dus enkele ontwikkelingen van de laatste jaren, die de acute voedselcrisis hebben veroorzaakt:

  • Andere prijsstijgingen hebben die van de voedselprijzen beïnvloed, vooral de stijgende olieprijzen.
  • De productie van biobrandstoffen heeft landbouwgrond ingenomen die niet meer gebruikt wordt voor voedselproductie.
  • De toenemende klimaatchaos laat zich voelen in de onvoorspelbare weersomstandigheden die de oogsten beïnvloeden.
  • Speculatie op landbouwproducten heeft de prijs ervan opgedreven.

Meer uit dossier Voedselsoevereiniteit

11/04/12
Nooit eerder in de geschiedenis waren er meer mensen met honger dan in de laatste jaren. Hun aantal schommelt rond de 1 miljard.
11/04/12
Foto: IFRC on Flickr (CC BY-NC-ND 2.0) http://www.flickr.com/photos/ifrc/3099606131/
De laatste decennia is er veel veranderd in de manier waarop aan landbouw gedaan wordt.
11/04/12
Kort na de dekolonisatie, zo'n 50 jaar geleden, hadden de ontwikkelingslanden een handelsoverschot in landbouwproducten van zo'n 1 miljard dollar.
11/04/12
De laatste decennia is de hele voedselindustrie geconcentreerd bij enkele enorme multinationals.
11/04/12
Momenteel wordt slechts de helft van 's werelds graanproductie rechtstreeks aangewend voor menselijke consumptie. Enerzijds worden landbouwproducten meer en meer gebruikt voor dierenvoeding.
11/04/12
Speculatie met voedsel is niet echt een nieuw fenomeen. Grootgrondbezitters, handelaars en grote bedrijven kopen voedsel op na de oogst om het later terug op de markt te brengen.
11/04/12
De volksbeweging in Noord en Zuid schuift voedselsoevereiniteit naar voor als het antwoord op de chronische voedselcrisis.
6922 keer gelezen